Senator Bam Aquino gelooft dat zaken van buitengerechtelijke executies (EJK's) om praktische redenen in de Filipijnen berecht moeten worden.

"'Yong mga nangyaring pagpatay sa ating bansa at kailangan po nating harapin na nagkaroon talaga ng extrajudicial killings sa ating bansa, ay dapat po ang mga trial niyan, ideally, ay dapat dito talaga sa Pilipinas kasi ang mga biktima po ay nandito rin sa Pilipinas," zei de wetgever in een interview met GMA News. 

(De moorden vonden plaats in ons land, en we moeten het feit accepteren dat er buitengerechtelijke executies in het land zijn. Het proces zou idealiter in de Filipijnen moeten plaatsvinden omdat de slachtoffers hier in de Filipijnen waren.)

Maar ongeacht de intentie van de senator moet worden benadrukt dat er een lijst van redenen is waarom veel juridische experts, waaronder mensenrechtenorganisaties en families van slachtoffers van de drugsoorlog, geloven dat het Internationaal Strafhof (ICC) het beste middel is om vermeende daders zoals Duterte verantwoordelijk te houden.

Op dit moment staat voormalig president Rodrigo Duterte terecht voor het internationale tribunaal voor de moorden die plaatsvonden tijdens zijn oorlog tegen drugs, naar verluidt uitgevoerd door zijn zogenaamde Davao Death Squad.

Bij het opstarten van onderzoeken naar vermeende misdaden respecteert het ICC feitelijk de jurisdictie van zijn lidstaten. Dit gebeurt via het complementariteitsbeginsel, waarbij het ICC zijn acties in een zaak zal staken, zolang het land in kwestie een oprechte procedure voert die vergelijkbaar is met die van het ICC.

Dit betekent dat als de Filipijnen hadden aangetoond dat ze een oprecht onderzoek naar de buitengerechtelijke executies en moorden in de drugsoorlog hadden, het ICC een stapje opzij had kunnen zetten en de Filipijnen hun eigen procedures had kunnen laten voeren. Maar dit is duidelijk niet gebeurd. 

Tijdens het presidentschap van Duterte probeerde zijn regering het onderzoek uit te stellen door te beweren dat lokale juridische mechanismen werkten. Er was een belofte van onderzoek naar agenten en dat er zaken tegen hen zouden worden aangespannen. Het Bureau van de ICC-aanklager – van de tijd van de gepensioneerde Fatou Bensouda tot Karim Khan – had echter herhaaldelijk gezegd dat het een gebrek aan oprecht onderzoek door de Filipijnse regering had vastgesteld.

"Het ICC werd opgericht om individuen die ernstige misdrijven hebben gepleegd, zoals misdaden tegen de menselijkheid, verantwoordelijk te houden voor hun gedrag wanneer nationale rechtbanken niet bereid of niet in staat zijn om deze zaken te onderzoeken, vervolgen en berechten," zei Ephraim Cortez van de National Union of Peoples' Lawyers.

Geen gerechtigheid

Jarenlang hebben families van slachtoffers van de drugsoorlog alle lokale middelen uitgeput om de vermeende daders verantwoordelijk te houden. 

Naast angst voor veiligheid en bedreigingen vonden de families en hun juridische adviseurs het ook moeilijk om bewijs te verzamelen voor hun eigen onderzoek, aangezien de betrokken personen agenten waren. Dit was eigenlijk een van de redenen waarom er maar weinig veroordelingen in verband met de drugsoorlog in het land waren. 

Van de bijna 30.000 gedode mensen waren er volgens verschillende mensenrechtengroepen slechts vijf bekende veroordelingen in verband met de drugsoorlog in de Filipijnen. Dit omvat al de veelbesproken zaak van de 17-jarige Kian delos Santos, die in 2017 werd gedood door agenten van Caloocan City. 

"Jarenlang en ondanks alle barrières voor toegang tot gerechtigheid hebben families van slachtoffers van buitengerechtelijke executies alle binnenlandse mechanismen ingezet om daders in de Filipijnen aan te pakken," zei mensenrechtengroep Karapatan. 

"Het indienen van aanklachten bij het Internationaal Strafhof is het laatste redmiddel van de slachtoffers bij het zoeken naar gerechtigheid. Ze hebben alle recht en reden om degenen verantwoordelijk te houden die hen het recht op een eerlijk proces, op leven en op rechten hebben ontnomen," voegde de organisatie eraan toe.

De invloed van Duterte 

Rappler heeft van bronnen gehoord dat de politie naar verluidt onderzoekers en aanklagers bedreigde in het kader van de oorlog tegen drugs.

En vorig jaar gaf de toenmalige minister van Justitie en huidige Ombudsman Jesus Crispin "Boying" Remulla toe dat het lokale rechtssysteem te zwak was om Duterte te vervolgen omdat aanklagers onder druk stonden om de lievelingscampagne van de voormalige president niet te bezoedelen. 

"In die tijd hadden we problemen omdat we geen onderzoeken goed konden uitvoeren omdat zelfs aanklagers werden bedreigd door de politie," zei Remulla in het Filipijns in maart 2025.

Het ICC zelf had de onwankelbare invloed van Duterte in het land erkend.

In het arrestatiebevel zeiden de vrouwelijke rechters van Pre-Trial Chamber I die Duterte's arrestatie bevalen dat de voormalige president aanzienlijke macht in het land uitoefent. Om ervoor te zorgen dat hij terechtstaat, inmenging in het onderzoek te voorkomen en de veiligheid van getuigen te beschermen, vaardigden de rechters het bevel uit.

Advocaat en voormalig decaan van het Far Eastern University Institute of Law, Mel Sta. Maria, legde uit dat deze buitengerechtelijke executies geen "eenvoudige moord" waren. Hij zei dat volgens het Statuut van Rome, dat het ICC oprichtte, en Republic Act nr. 9851, ook wel bekend als de Internationale Humanitaire Wetgeving, deze EJK's worden gedefinieerd als wijdverspreide en systematische aanvallen tegen een burgerbevolking.

"Een proces op eigen bodem brengt het risico met zich mee van massale sociale onrust die wordt aangewakkerd door aanhangers van de voormalige president. Den Haag biedt iets wat onze lokale rechtbanken niet kunnen: geografische en politieke afstand," zei de voormalige decaan van rechten. "Door deze procedures uit te voeren in een neutraal, onafhankelijk orgaan zoals het ICC, verminderen we het potentieel voor burgerlijke strijd en zorgen we ervoor dat de focus op bewijs blijft, niet op partijdige hartstocht."

"Nogmaals, het ICC is structureel geïsoleerd.... Geen van de onderzoekers... zou worden benoemd of verwant zijn aan een regeringsfunctionaris in de Filipijnen, of ze nu gekozen of benoemd zijn. Het is duidelijk een internationale arena.... Ze worden niet gefinancierd door overheidsfondsen... door de Filipijnse overheidsfondsen," vertelde ICC-assistent van de raadsman Kristina Conti eerder aan Rappler. 

Video afspelen

Geen lokaal gerechtelijk bevel nodig

Te midden van het benoemen door het ICC van senatoren Bato dela Rosa en Bong Go als medeplichtigen van Duterte, zei Panfilo Lacson, voorzitter van de Senate blue ribbon committee, dat een lokaal gerechtelijk bevel nodig is voordat wetgevers in de Filipijnen kunnen worden gearresteerd.

Lacson verduidelijkte zijn standpunt en zei dat hij achter zijn positie staat dat lokale rechtbanken "gerespecteerd moeten worden in welke handelwijze het ICC ook kiest."

"Aan degenen die mijn mening bekritiseren over de noodzaak van een overeenkomstig binnenlands gerechtelijk bevel voordat de arrestatiebevelen van het ICC tegen onze collega-senatoren en anderen kunnen worden uitgevoerd, laat me duidelijk zijn: wat ik bescherm zijn de juridische processen van ons land zoals vastgelegd in Artikel III Sectie 2 van de Grondwet van 1987, niet Senatoren Ronald de la Rosa en Bong Go," zei de senator.

Maar experts zeiden dat het niet nodig is om zulke stappen te ondernemen om iemand in hechtenis te krijgen die door het ICC wordt bevolen te worden gearresteerd.

Santa Maria zei dat het land via RA nr. 9851 de bevoegdheid heeft om lokale jurisdictie op te geven ten gunste van een internationaal orgaan. Hij legde uit dat wanneer het ICC een arrestatiebevel uitvaardigt, de Filipijnen dit als universeel erkennen en de RA nr. 9851 de basis biedt om op dat bevel te handelen.

Ruben Carranza van het International Center for Transitional Justice herhaalde dat RA nr. 9851 de Filipijnse regering machtigt om een persoon die onderwerp is van een ICC-bevel uit te leveren. Hij voegde eraan toe dat de wet niet vereist dat een rechtbank eerst beslist of een uitlevering moet worden gedaan.

Toen Duterte vorig jaar werd gearresteerd, beweerden zijn aanhangers dat artikel 59 van het Statuut van Rome had moeten worden toegepast; dat Duterte na arrestatie naar een Filipijnse rechter had moeten worden gebracht. De bepaling stelt dat "een gearresteerde persoon onmiddellijk voor de bevoegde gerechtelijke autoriteit in de bewarende staat moet worden gebracht" om de arrestatie te beoordelen.

Carranza legde echter uit dat artikel 59 niet verplicht is voor de Filipijnen.

"De Filipijnen zijn bijvoorbeeld niet langer verplicht om een 'recht' onder artikel 59 te erkennen om lokaal om voorlopige invrijheidstelling te verzoeken. Ze zijn alleen verplicht om mee te werken aan de uitvoering van ICC-bevelen in de mate van de resterende verplichtingen jegens het ICC zoals erkend in de Pangilinan-beslissing van 2021 van het Hooggerechtshof van de Filipijnen over de gevolgen van de terugtrekking van de Filipijnen en verplichtingen onder hun eigen wetgeving, met name RA nr. 9851," vertelde de mensenrechtenadvocaat aan Rappler.

"Als zodanig is de Filipijnse regering bij wet verplicht om het ICC de zaak tegen Duterte et al. te laten vervolgen. Ze is ook verplicht onder haar verdragsverplichtingen om mee te werken aan de vervolging van deze zaken," zei Cortez ondertussen. – Rappler.com